Schrijf gewoon eens géén persbericht!

‘MAAR WAAR LIGT nu de grens tussen nieuws en geen nieuws? Ik heb geprobeerd mijn onderzoek in het persbericht niet te hypen. Maar het probleem is natuurlijk dat dicht bij de feiten blijven toch minder catchy persberichten geeft.’

Het is zomaar een van de reacties van wetenschappers op een stuk dat ik dit weekeinde in de Volkskrant schreef. Van het wetenschapsnieuws in de media, betoogde ik daarin, blijkt een aanzienlijk deel bij nadere inspectie helemaal niet te kloppen. En een van de hoofdschuldigen is het persbericht, dat de vertaalslag maakt van wetenschap naar begrijpelijk bericht.

Daarin worden nuances en armslagen vaak weggelaten, bevindingen aangedikt, en wordt tegenbewijs soms zelfs weggepoetst. Waarna de media vaak zo’n zelfde oppoetsbeurt nog eens uitvoeren en er opeens iets staat wat nergens meer op slaat: vrouwen slapen langer dan mannen, van chocolade val je af, wie slecht kan rekenen heeft een moeder met een slecht werkende schildklier.

Openhartig

Terwijl er voor het dilemma van de wetenschapper – ‘maar als ik bij de feiten blijf wordt het zo saai!’ – toch een simpele uitkomst is. Een oplossing, die wetenschappers in hun goede bedoelingen om aan ‘outreach’ te doen soms over het hoofd zien.

Misschien is het gevondene gewoon geen nieuws.

Schitterend werd dat duidelijk in een van de gesprekken die leidde tot mijn artikel, met Karien Stronks en Anton Kunst, beiden hoogleraar aan het AMC, en auteurs van een door henzelf te zwaar aangezet onderzoek naar de vermeende gezondheidseffecten van het Vogelaarwijkenbeleid.

‘Eindeloos’ hadden ze gepraat over ‘de richting’ van het persbericht, vertelden ze me in een openhartig, uitgebreid gesprek. ‘Ook met onze partners, en verschillende maatschappelijke organisaties.’

Het punt was dat de onderzoekers slechts enkele heel voorzichtige aanwijzingen hadden gevonden dat het ‘krachtwijkenbeleid’ van minister Vogelaar de bewoners van achterstandswijken gezonder had gemaakt. Er waren ook aanwijzingen dat het beleid níét had geholpen. En wat de onderzoekers hadden gevonden, kon eigenlijk ook gewoon toeval zijn, noteerden ze in een vakartikel.

Nuances weg

Maar in het persbericht werd dat: ‘Achterstandswijken gezonder door krachtwijkenbeleid’ en waren alle bedenkingen verschrompeld tot een korte zin helemaal onderaan de laatste paragraaf: ‘Veel andere problemen verbeterden echter niet.’

Stronks: ‘Als ik het zelf zou schrijven, zou ik schrijven dat mensen in de krachtwijken er op sommige aspecten op vooruit zijn gegaan in hun gezondheid. Maar de nuanceringen die ik aanbreng als onderzoeker worden vaak door de journalist weer weggehaald.’

Dus daar zaten ze. Met hun wankele resultaten. Stronks gaf een haast ontwapenend eerlijk kijkje wat er dan omgaat in het hoofd van de wetenschapper die het gevoel heeft dat er aan ‘outreach’ moet worden gedaan:

‘Wij dachten over dat persbericht: wat is nou de kop die erboven moet? Moet je dan zeggen: no evidence for an effect? Of moet je zeggen: ze zijn gezonder geworden? De kop: ‘op sommige aspecten zijn ze gezonder geworden’, die willen jullie niet. Daar hebben we lang over gesproken. We hadden ook verschillende kampen.’

De meest logische conclusie kwam kennelijk niet bij de onderzoekers op: misschien was er gewoon wel geen nieuws. Of althans: geen kraakhelder, eenduidig nieuws dat per persbericht de wereld in geschoten dient te worden. (verder onder foto)

vogelaar

Een Vogelaarwijk

Verontrustend monster

Het merkwaardige is dat die slotsom voor de hand lag – hij ligt besloten in die opmerking, ‘de kop ‘op sommige aspecten gezonder’, die willen jullie niet.’ Inderdaad, zo’n kop haalt de krant niet. En dus moet de waarheid worden getweakt, om de krant dan maar wél te halen?

Het nieuws mooier maken dan het is, om in godsvredesnaam de media te halen; mij lijkt het de wereld op zijn kop. Maar ik kan me de druk voorstellen: zo beschikken alle universiteiten tegenwoordig over ‘communicatieprofessionals’ die de wetenschapper achter de broek aan zitten om eens naar buiten te treden, en moet je bij het indienen van onderzoeksvoorstellen vaak al aangeven hoe je aan ‘outreach’ denkt te gaan doen.

Een systeem dat wel problemen móét geven, niet in de laatste plaats voor de geloofwaardigheid van de wetenschap zelf.

Iets zegt me dat onze beleidsmakers een verontrustend monster hebben gecreëerd, met al die nadruk op wetenschappelijk concurreren, opvallen, scoren en verkopen en voor het voetlicht brengen van je onderzoek.

 

 

Advertisements

Hoe een teleurstellend vaccin toch nog een mijlpaal werd

EEN CARTOON DIE een kennis me stuurde laat zien hoe wetenschapsnieuws soms kan rondstuiteren door de mallemolen van het nieuws. Aan het begin ontdekt een wetenschapper dat er een correlatie is tussen A en B, onder voorwaarden C en D. En in het laatste plaatje… Affijn, kijk zelf maar (de hele prent staat hier):

oma

Ik moest eraan denken toen er deze week zowaar eens goed nieuws uit Afrika was. Men had, zo vernam ik, een ‘wetenschappelijke mijlpaal’ bereikt in de strijd tegen malaria.

malaria vk

Een mijlpaal! Als je doorlas, kwamen er wel wat slagen om de arm, maar een mijlpaal is een mijlpaal: nog even en we hebben geen malaria meer.

Vreemd eigenlijk. Het vaccin waarover de heisa ging, een stof die nu nog gebukt gaat onder de reageerbuisnaam ‘RTS,S/AS01’ wordt immers al tientallen jaren achtervolgd door tegenslagen. Bij proefdieren werkte het nog zo goed, maar toen het op mensen werd getest, begonnen de trubbels: bijwerkingen, lage resistentie, een afnemend effect na een poosje.

De eindresultaten, opgetekend in artsenblad The Lancet, zijn dan ook bepaald tobberig. Aan de positieve kant: na drie prikken en nog een vierde prik na anderhalf jaar blijkt het vaccin aantoonbaar malariagevallen te voorkomen.

Maar aan de minder zonnige kant: het vaccin blijkt maar in 30 procent van de gevallen bescherming te bieden, veel minder dan andere vaccins, en alleen als je het vier keer toedient – kinderen die de vierde prik niet namen, hebben opeens méér kans op malaria. Bovendien waren er 22 gevallen van gevaarlijke hersenvliesontsteking als bijwerking (naast de meer voorkomende koorts en stuiptrekkingen), en gaf een expert van Artsen Zonder Grenzen te kennen dat het niet zal meevallen ouders te overtuigen: ook een kind dat ingeënt is, krijgt immers nog malaria (maar minder vaak).

Dat gaf bedrukte nieuwskoppen, vooral op de wat meer gespecialiseerde sites:

malaria nbcmalaria wsj problems

 

Maar toen de witwasmachine van het doorgeefnieuws eenmaal een beetje op gang begon te komen, begon de toon op te klaren. Er waren immers ook lichtpuntjes, signaleerden de al wat populairdere media.

malaria medicdailymalaria ap

 

Maar dát is leuk! Goed nieuws is beter dan slecht nieuws, moet ook de BBC hebben gedacht. Boven een troebel stuk vol mitsen en maren hing de Britse omroep de vlag uit:

malaria bbc

 

En die lente in de nieuwskoppen zette door. Let op hoe weer andere media het goede nieuws (het werkt wél!) voorop zetten; het slechte nieuws kwam pas daarna, een nuancering achteraf.

malaria guardianmalaria rt

 

Bij weer andere populaire media nam de tegenslag de vorm aan van een, jawel, doorbraak en een mijlpaal. Het wondermiddel zou zelfs al binnen maanden worden verstrekt!

malaria scotsman malaria independent

 

Heerlijk, die illusiemachine van het wetenschapsnieuws: je stopt er een tegenslag in en een doorbraak is wat je krijgt. Ik ben nog aan het uitvogelen welke factor hier nu precies voor de positieve draai zorgde: het land van herkomst, het lezersaantal, of gewoon de achtergrond van de journalist in kwestie?

En het vaccin – toegegeven, dat kan in theorie malariadoden voorkomen, miljoenen zelfs, hier leest u een goede (en positieve) analyse. Maar eerlijk gezegd zal het me nog benieuwen of de Wereldgezondheidsorganisatie het wondermiddel in oktober wel omarmt. ‘Alleen voor bijzondere situaties’, is de aanbeveling die je nu al zo hier en daar hoort.

Maar ach, wie maalt erom; in de headlines zijn we alweer toe aan het volgende. Hup, weer een wereldprobleem opgelost: nu nog een vaccin tegen aids, een dieet tegen kanker en een apparaat tegen overgewicht.

Nog mijlpalen gezien, iemand?