Nee, u mag mijn hele tekst niet lezen

Het kan haast niet anders of de voorlichters hebben het laatst met elkaar afgesproken. In een paar weken tijd kreeg ik opeens van verschillende kanten hetzelfde verzoek: fijn dat u ons inzage geeft in de alinea’s waarin u ons citeert, maar mogen we ook de hele tekst inzien? Zodat we de context kennen waarin u ons citeert?

Welja. Ik heb het altijd al een rare gewoonte gevonden om voorafgaand aan een journalistieke publicatie wat dan ook te laten lezen aan derden. Een bizar wantrouwen, dat daaraan ten grondslag ligt: alsof wij journalisten maar wat zouden opschrijven, of te stom zijn om te begrijpen wat ons is verteld.

Maar nu de voorlichters en pr-bonzen het voor elkaar hebben dat de inzage vooraf een soort gewoonterecht is geworden, is het kennelijk tijd voor de volgende stap. Of u even de hele tekst kunt laten zien. Want er zou in de ‘context’ toch zomaar iets kunnen staan wat ons niet bevalt.

Zeker zeven uitstekende redenen zijn er om op zo’n moment te zeggen: sorry, maar tot hier en niet verder. Ik som ze hier nog eens op, als service en ter herinnering, van belangrijk naar onbelangrijk.

newspaper

1. Inzage van hele stukken schoffeert de lezer

Journalisten die hele artikelen ter inzage geven, schrijven niet meer in de eerste plaats voor hun lezers. In hun achterhoofd zijn ze, hoe subtiel ook, bezig met de geïnterviewde. Dat is immers degene met wie ze direct contact hebben, van wie ze straks reactie krijgen, die kwaad wordt als het stuk te kritisch is wellicht.

Dat kleurt de inhoud, want wie wil er nou gedonder? Het gevolg: brave, bedrijfsachtige te-vriend-houdjournalistiek – en de lezer die aan de zijlijn staat.

 

2. Inzage maakt lui

Die cijfers. Dat jaartal. Hoe je die naam ook alweer schrijft. Ach, wat maakt het uit: de geïnterviewde krijgt het toch nog ter inzage. Die verbetert het wel. Toch?

Ja, dank je de koekoek. Het is our goddamn job om de feiten op orde te hebben. Wie zijn (of haar) feitencontrole uitbesteedt aan geïnterviewden, maakt zich bovendien kwetsbaar voor inkleuring. Wordt zo’n getal opeens een iets gunstiger getal. Lui, lui, lui.

 

3. Inzage maakt kwetsbaar

Rámpen kunnen er gebeuren als je zomaar complete berichten over de schutting gooit. Het AMC presteerde het eens om een door Natuurwetenschap & Techniek ter inzage gegeven tekst te jatten en uit te brengen als persbericht. De farmacie flikte het om een reactie op een kritisch artikel over statines uit te brengen, nog vóórdat dat kritische artikel was verschenen: de eerste klap is een daalder waard.

Zo gaat dat voortdurend. Alles wat je ter inzage geeft, kan en zal tegen je gebruikt worden. Vroeg of laat. Doe-het-dus-niet.

 

4. Inzage is oneerlijk voor anderen

Mooi, zo’n inzage in de hele tekst. Kan de geïnterviewde meteen even zien wat andere geïnterviewden allemaal hebben gezegd.

Ja, hallo: díé hebben nog niet kunnen reageren. Misschien hebben ze zich wel onhandig uitgedrukt, of zijn ze verkeerd geciteerd (het kómt voor). Er kan informatie uitlekken die helemaal niet voor de buitenwereld was bedoeld. Daarmee bewijs je niemand een dienst.

 

5. Inzage zet de journalist buitenspel

Het omgekeerde gebeurt ook. In de regiojournalistiek (waar mijn wortels liggen) gebeurt het zelfs geregeld. Er is een conflict, een relletje, een onenigheid. Je schrijft erover, en geeft het stuk ter inzage. En dan? Dan bellen beide kampen elkaar toch maar eens op.

Verrek, ik lees hier dat jij ook met die journalist hebt gesproken. We moeten dit niet via de krant doen. Onze meningsverschillen mogen niet op straat komen.

En aan het eind van de dag kloppen de kibbelende partijen opeens gebroederlijk aan met één gezamenlijke reactie: we zijn het eens geworden hoor! U kunt uw stuk uit de krant laten.

Wég nieuws. Handig is de journalistiek buitenspel gezet. Want natuurlijk was (is?) het conflict er wel degelijk. Alleen krijgt de buitenwereld daar niets van te horen.

 

6. Van inzage komt gedoe

Altijd hetzelfde liedje. Je geeft de geïnterviewde inzage in het artikel – begint hij (zij) wéér over hoe oneens hij het is met de andere partij. Of erger, de geïnterviewde gaat zitten schrappen in de citaten van anderen. ‘Dit klopt niet!!!’, staat er dan opeens in de kantlijn, met drie uitroeptekens erbij.

Alsjeblieft zeg. Laat geïnterviewden zich lekker met hun eigen zaakjes bemoeien. Dat is al voorrecht genoeg.

7. Inzage geeft kopzorgen

En dan zijn er nog die honderd-een praktische nadelen. De geïnterviewde gaat zich verzetten tegen de koppen en intro’s die je per ongeluk mee stuurde. Je hebt snel een reactie nodig, en op een paar losse alinea’s is het sneller reageren dan op een heel artikel. Een concepttekst kan gaan rondzwerven onder mensen voor wie hij niet is bedoeld, en zelfs jaren later opeens weer opduiken.

newspaper

Als je het zo overziet, is er eigenlijk geen enkele goede reden waarom je wel hele teksten over de schutting zou willen mieteren. Het enige belang dat daarmee is gediend, is dat van de zender – het bedrijf, de universiteit, de instantie waarmee je te maken hebt. Die vergroot zo zijn controle over de journalistiek. Want wie de zendende partij voortdurend laat meekijken over zijn schouder, is allang niet meer onafhankelijk.

Terwijl het alternatief toch alleszins redelijk is: alleen inzage in datgene waarin de geïnterviewde ook echt aan bod komt, met natuurlijk genoeg context om het begrijpelijk te houden. Alleen de quotes, dat is te weinig. Maar het hele artikel? Kom, ik ben uw speechschrijver niet zeg.

Waarna je hartelijk lachend en vriendelijk groetend de hoorn met een mooie zwaai op de haak kunt gooien.

Afgesproken?

journa

Advertisements

Schrijf gewoon eens géén persbericht!

‘MAAR WAAR LIGT nu de grens tussen nieuws en geen nieuws? Ik heb geprobeerd mijn onderzoek in het persbericht niet te hypen. Maar het probleem is natuurlijk dat dicht bij de feiten blijven toch minder catchy persberichten geeft.’

Het is zomaar een van de reacties van wetenschappers op een stuk dat ik dit weekeinde in de Volkskrant schreef. Van het wetenschapsnieuws in de media, betoogde ik daarin, blijkt een aanzienlijk deel bij nadere inspectie helemaal niet te kloppen. En een van de hoofdschuldigen is het persbericht, dat de vertaalslag maakt van wetenschap naar begrijpelijk bericht.

Daarin worden nuances en armslagen vaak weggelaten, bevindingen aangedikt, en wordt tegenbewijs soms zelfs weggepoetst. Waarna de media vaak zo’n zelfde oppoetsbeurt nog eens uitvoeren en er opeens iets staat wat nergens meer op slaat: vrouwen slapen langer dan mannen, van chocolade val je af, wie slecht kan rekenen heeft een moeder met een slecht werkende schildklier.

Openhartig

Terwijl er voor het dilemma van de wetenschapper – ‘maar als ik bij de feiten blijf wordt het zo saai!’ – toch een simpele uitkomst is. Een oplossing, die wetenschappers in hun goede bedoelingen om aan ‘outreach’ te doen soms over het hoofd zien.

Misschien is het gevondene gewoon geen nieuws.

Schitterend werd dat duidelijk in een van de gesprekken die leidde tot mijn artikel, met Karien Stronks en Anton Kunst, beiden hoogleraar aan het AMC, en auteurs van een door henzelf te zwaar aangezet onderzoek naar de vermeende gezondheidseffecten van het Vogelaarwijkenbeleid.

‘Eindeloos’ hadden ze gepraat over ‘de richting’ van het persbericht, vertelden ze me in een openhartig, uitgebreid gesprek. ‘Ook met onze partners, en verschillende maatschappelijke organisaties.’

Het punt was dat de onderzoekers slechts enkele heel voorzichtige aanwijzingen hadden gevonden dat het ‘krachtwijkenbeleid’ van minister Vogelaar de bewoners van achterstandswijken gezonder had gemaakt. Er waren ook aanwijzingen dat het beleid níét had geholpen. En wat de onderzoekers hadden gevonden, kon eigenlijk ook gewoon toeval zijn, noteerden ze in een vakartikel.

Nuances weg

Maar in het persbericht werd dat: ‘Achterstandswijken gezonder door krachtwijkenbeleid’ en waren alle bedenkingen verschrompeld tot een korte zin helemaal onderaan de laatste paragraaf: ‘Veel andere problemen verbeterden echter niet.’

Stronks: ‘Als ik het zelf zou schrijven, zou ik schrijven dat mensen in de krachtwijken er op sommige aspecten op vooruit zijn gegaan in hun gezondheid. Maar de nuanceringen die ik aanbreng als onderzoeker worden vaak door de journalist weer weggehaald.’

Dus daar zaten ze. Met hun wankele resultaten. Stronks gaf een haast ontwapenend eerlijk kijkje wat er dan omgaat in het hoofd van de wetenschapper die het gevoel heeft dat er aan ‘outreach’ moet worden gedaan:

‘Wij dachten over dat persbericht: wat is nou de kop die erboven moet? Moet je dan zeggen: no evidence for an effect? Of moet je zeggen: ze zijn gezonder geworden? De kop: ‘op sommige aspecten zijn ze gezonder geworden’, die willen jullie niet. Daar hebben we lang over gesproken. We hadden ook verschillende kampen.’

De meest logische conclusie kwam kennelijk niet bij de onderzoekers op: misschien was er gewoon wel geen nieuws. Of althans: geen kraakhelder, eenduidig nieuws dat per persbericht de wereld in geschoten dient te worden. (verder onder foto)

vogelaar

Een Vogelaarwijk

Verontrustend monster

Het merkwaardige is dat die slotsom voor de hand lag – hij ligt besloten in die opmerking, ‘de kop ‘op sommige aspecten gezonder’, die willen jullie niet.’ Inderdaad, zo’n kop haalt de krant niet. En dus moet de waarheid worden getweakt, om de krant dan maar wél te halen?

Het nieuws mooier maken dan het is, om in godsvredesnaam de media te halen; mij lijkt het de wereld op zijn kop. Maar ik kan me de druk voorstellen: zo beschikken alle universiteiten tegenwoordig over ‘communicatieprofessionals’ die de wetenschapper achter de broek aan zitten om eens naar buiten te treden, en moet je bij het indienen van onderzoeksvoorstellen vaak al aangeven hoe je aan ‘outreach’ denkt te gaan doen.

Een systeem dat wel problemen móét geven, niet in de laatste plaats voor de geloofwaardigheid van de wetenschap zelf.

Iets zegt me dat onze beleidsmakers een verontrustend monster hebben gecreëerd, met al die nadruk op wetenschappelijk concurreren, opvallen, scoren en verkopen en voor het voetlicht brengen van je onderzoek.

 

 

Invasie van de wetenschapscommunicatoren!

DE UITNODIGING KLONK niet zozeer als een vraag, maar meer als een mededeling: wanneer ik op welke plek werd verwacht. Er is een nieuwe vereniging voor wetenschapscommunicatie in oprichting, vernam ik. Dan en dan, daar en daar, we hopen dat je erbij bent. Continue reading “Invasie van de wetenschapscommunicatoren!”