Waarom die antivaxxers toch maar boffen, met Buitenhof

Het was weer zo ver. Nadat Jeroen Pauw zich al eens vergaloppeerde aan het onderwerp, mocht de anti-vaccinatiebeweging plaatsnemen bij Diana Matroos aan tafel, in het VPRO-programma Buitenhof ditmaal.

Vragen om moeilijkheden, natuurlijk. Maar ja, je moet toch wat met de hete aardappel die vaccinatie heet. De vaccinatiegraad daalt immers, en experts maken zich daarover grote zorgen. Journalistieke reflex: laat dan ook degenen eens aan het woord om wie het allemaal gaat.

Een terechte gedachte natuurlijk. Je zou zelfs kunnen zeggen dat de journalistieke plicht tot waarheidsvinding vereist dat je af en toe ook eens de ander aan het woord laat. Al is het maar om met eigen oren te horen wat voor standpunten die er eigenlijk op na houdt.

Maar de plicht tot waarheidsvinding vereist nóg iets. Namelijk: kritische vragen stellen.

En daar gaat het steeds mis. In Buitenhof zakte Diana Matroos weg in de rol van moderator in een debat. Aan tafel zit een mevrouw die tegen prikken is en een mevrouw die vóór is, laat ze het maar lekker uitzoeken met elkaar, dan zorg ik er wel voor dat ze ongeveer even vaak aan het woord komen en het item op tijd af is.

Met, toen de tijd om was, de onvergetelijke samenvatting: ‘U bent het duidelijk niet met elkaar eens. Maar u heeft allebei uw standpunt kunnen geven.’ Het ‘kunnen geven van uw standpunt’ als hoogste doel; missie bereikt! En zoekt u het thuis verder maar lekker uit.

Natuurlijk had Matroos zich moeten inlezen in het onderwerp. Een goede vraag aan de jeugdarts (pro-vaccinatie): ‘Maar als vaccins echt zo veilig zijn, waarom worden er dan toch ieder jaar zo’n honderd ernstige bijwerkingen gemeld?’ Of: ‘U zegt nu dat er in de derde wereld zoveel kinderen aan mazelen overlijden, maar we leven hier toch in een land waar de gezondheidszorg beter op orde is?’

En dan Madam Prik-me-niet ook wat kritische vragen stellen natuurlijk.

‘U zegt dat u zich heeft verdiept in het onderwerp. Dan kent u ook dat recente Nederlandse onderzoek dat uitwijst dat er zo’n 9000 kinderlevens zijn gered door vaccins tot 1992 alleen al. Hadden die dan maar dood gemoeten?’

Of: ‘U zegt dat vaccins autisme veroorzaken. Maar hoe verklaart u dan dat een recente, onafhankelijke analyse van in totaal 1,3 miljoen kinderen geen enkel verband vond?’

Of: ‘Op uw website beweert u dat je autisme kunt genezen met homeopathie. Kunt u ons eens laten zien op welk onafhankelijk medisch onderzoek u dat baseert?’

En: ‘U zegt dat er geen medisch vergelijkende onderzoeken zijn die vaccins met een placebo vergelijken. Waarom vind je er dan met één keer Googelen al meer dan tienduizend?’

En: ‘Heeft u soms zitten snoepen van de wonderpaddestoelen in het sprookjesbos, dat u dit soort rare dingen zegt?’

Goed, die vraag misschien niet, maar u snapt het idee.

Wat er nu ontstaat is wat experts een valse balans noemen. Enerzijds-anderzijds, alsof je twee eeuwen zorgvuldig opgebouwde medisch-wetenschappelijke kennis zomaar kunt afzetten tegen het ‘gevoel’ van een handvol moeders.

Ik zeg niet dat je dat gevoel niet serieus moet nemen. Ik ben tegen sanitaire cordons en spreekverboden. Maar schat dat gevoel in op waarde – een tamelijk particuliere mening, en maak het niet belangrijker dan het is – en onderzoek hem eerlijk en kritisch. Juist dán neem je je sprekers serieus.

Afgezien daarvan, het gaat hier om kinderlevens. Geen onderwerp waarbij je als een soort technisch voorzitter achterover kunt leunen en een beetje met grote vragende ogen gaan zitten kijken (Pauw) of er vooral op letten dat alle gasten goed aan het woord komen (Matroos).

Mensen serieus bevragen kan zomaar nog aardige resultaten opleveren ook. Ik geloof dat ik dat vorige week in mijn eigen stuk over vaccinweigeren heb bewezen.

 

Advertisements

Hoe een teleurstellend vaccin toch nog een mijlpaal werd

EEN CARTOON DIE een kennis me stuurde laat zien hoe wetenschapsnieuws soms kan rondstuiteren door de mallemolen van het nieuws. Aan het begin ontdekt een wetenschapper dat er een correlatie is tussen A en B, onder voorwaarden C en D. En in het laatste plaatje… Affijn, kijk zelf maar (de hele prent staat hier):

oma

Ik moest eraan denken toen er deze week zowaar eens goed nieuws uit Afrika was. Men had, zo vernam ik, een ‘wetenschappelijke mijlpaal’ bereikt in de strijd tegen malaria.

malaria vk

Een mijlpaal! Als je doorlas, kwamen er wel wat slagen om de arm, maar een mijlpaal is een mijlpaal: nog even en we hebben geen malaria meer.

Vreemd eigenlijk. Het vaccin waarover de heisa ging, een stof die nu nog gebukt gaat onder de reageerbuisnaam ‘RTS,S/AS01’ wordt immers al tientallen jaren achtervolgd door tegenslagen. Bij proefdieren werkte het nog zo goed, maar toen het op mensen werd getest, begonnen de trubbels: bijwerkingen, lage resistentie, een afnemend effect na een poosje.

De eindresultaten, opgetekend in artsenblad The Lancet, zijn dan ook bepaald tobberig. Aan de positieve kant: na drie prikken en nog een vierde prik na anderhalf jaar blijkt het vaccin aantoonbaar malariagevallen te voorkomen.

Maar aan de minder zonnige kant: het vaccin blijkt maar in 30 procent van de gevallen bescherming te bieden, veel minder dan andere vaccins, en alleen als je het vier keer toedient – kinderen die de vierde prik niet namen, hebben opeens méér kans op malaria. Bovendien waren er 22 gevallen van gevaarlijke hersenvliesontsteking als bijwerking (naast de meer voorkomende koorts en stuiptrekkingen), en gaf een expert van Artsen Zonder Grenzen te kennen dat het niet zal meevallen ouders te overtuigen: ook een kind dat ingeënt is, krijgt immers nog malaria (maar minder vaak).

Dat gaf bedrukte nieuwskoppen, vooral op de wat meer gespecialiseerde sites:

malaria nbcmalaria wsj problems

 

Maar toen de witwasmachine van het doorgeefnieuws eenmaal een beetje op gang begon te komen, begon de toon op te klaren. Er waren immers ook lichtpuntjes, signaleerden de al wat populairdere media.

malaria medicdailymalaria ap

 

Maar dát is leuk! Goed nieuws is beter dan slecht nieuws, moet ook de BBC hebben gedacht. Boven een troebel stuk vol mitsen en maren hing de Britse omroep de vlag uit:

malaria bbc

 

En die lente in de nieuwskoppen zette door. Let op hoe weer andere media het goede nieuws (het werkt wél!) voorop zetten; het slechte nieuws kwam pas daarna, een nuancering achteraf.

malaria guardianmalaria rt

 

Bij weer andere populaire media nam de tegenslag de vorm aan van een, jawel, doorbraak en een mijlpaal. Het wondermiddel zou zelfs al binnen maanden worden verstrekt!

malaria scotsman malaria independent

 

Heerlijk, die illusiemachine van het wetenschapsnieuws: je stopt er een tegenslag in en een doorbraak is wat je krijgt. Ik ben nog aan het uitvogelen welke factor hier nu precies voor de positieve draai zorgde: het land van herkomst, het lezersaantal, of gewoon de achtergrond van de journalist in kwestie?

En het vaccin – toegegeven, dat kan in theorie malariadoden voorkomen, miljoenen zelfs, hier leest u een goede (en positieve) analyse. Maar eerlijk gezegd zal het me nog benieuwen of de Wereldgezondheidsorganisatie het wondermiddel in oktober wel omarmt. ‘Alleen voor bijzondere situaties’, is de aanbeveling die je nu al zo hier en daar hoort.

Maar ach, wie maalt erom; in de headlines zijn we alweer toe aan het volgende. Hup, weer een wereldprobleem opgelost: nu nog een vaccin tegen aids, een dieet tegen kanker en een apparaat tegen overgewicht.

Nog mijlpalen gezien, iemand?