Is zo’n bioloog die de beertjes aait wel te vertrouwen?

‘MOOI WERK!’, ZO reageerde een ter zake kundige collegajournalist op mijn blogpost over Bogus de Klimaatbeer van laatst. ‘Jammer dat je verwijst naar ontkennersagitprop, dat wel.’

Die ‘ontkennersagitprop’ – mijn collega is lenig met woorden – ging over een hyperlink helemaal op het einde van mijn blog, naar een rapport over ijsberen. Het zou allemaal reuze meevallen met het leed van de ijsberen in het hoge noorden, schrijft daarin de Canadese poolbioloog Susan Crockford.

Ook andere lezers stoorden zich eraan dat ik die link had opgenomen. ‘Niet bepaald de meest betrouwbare bron als het gaat om onafhankelijke feiten over het lot van de ijsbeer’, mailde helemaal vanuit Suriname een onderzoeker van bladsprietkevers.

Daar stond ik mooi voor lul. Crockford is dan wel bijzonder ijsbeerdeskundig, ze maakt ook deel uit van de Global Warming Policy Foundation (GWPF), een los netwerk van intellectuelen en wetenschappers die vinden dat we te paniekerig doen over de opwarming van de aarde. Bovendien zou ze volgens haar critici voor 750 dollar per maand op de loonlijst staan van het Heartland Institute, een aartsconservatieve Amerikaanse lobbyclub die de opwarming van de aarde ontkent. Fout, fout, fout.

Ik besloot iets te doen dat in ons tijdperk van meningenroeperij nogal ongebruikelijk is: het gewoon aan haar vragen.

muursticker-ijsbeertje-zoo-family DE IJSBEERVROUW REAGEERDE ijzig. Jemig, die paar grijpstuivers. ‘Het is beledigend beyond words om te denken dat een respectabele wetenschapper zoals ik te koop zou zijn, laat staan zo goedkoop.’

Dr. Susan Crockford
Dr. Susan Crockford

Het ging ook helemaal niet om een vaste betaling, maar om een freelanceklus die ze had gedaan, verduidelijkte ze. ‘Ik werd één dag in de maand betaald om samenvattingen te maken van gepubliceerde papers over gewervelde dieren (mijn specialiteit) waarvan ik vermoedde dat ze wellicht waren weggelaten uit het IPCC-rapport.’

Maar goed: waarom zo aanleunen tegen de dark side van de force?, drong ik aan.

Crockford, per ommegaande: ‘Het was vast makkelijker geweest om de klus niet te aanvaarden om de verdenkingen te omzeilen. Maar daar ben ik de persoon niet naar. Ik zag aan het IPCC-rapport dat er legitieme literatuur was weggelaten die nodig is om een gefundeerd oordeel te vormen. Als ik iets onderzoek, kijk ik naar alle kanten: dat is wat een wetenschapper hoort te doen.’

Waarop ze mopperend haar geloofsbrieven nog maar eens op tafel legde: 40 jaar werkzaam, talloze publicaties, nog nooit beschuldigd van vooroordelen of valsspelen tot ze de klus van het Heartland Institute aannam.

‘Ik ben opgevoed in een streng progressief gezin, ik ben voor abortus en levenslang atheïst. Ik zit zo ver van het karikatuur van de conservatieve klimaatontkenner als maar denkbaar is. Ik ben bovenal een overtuigd wetenschapper – dat is waar het mij om gaat.’

full30378760

BEHULPZAAM SPEELDE DE agitpropcollega me intussen een heel ander artikel toe. ‘IJsberen verdwijnen uit sleutelgebied’, stond er in ronkende termen boven. Uit onderzoek zou blijken dat het juist reuze slecht gaat met de arme ijsbeertjes, stelde het stuk.

Juist, ja. De ijsberenonderzoeker in kwestie bleek ecoloog Steve Amstrup, die destijds weliswaar in overheidsdienst werkte, maar nog voor publicatie van het onderzoek zou verkassen naar het andere kamp – dat van de natuurbeschermers. Bij het artikel zie je hem op de foto, terwijl hij drie baby-ijsbeertjes aait, lekker objectief wel.

Ook al fout, fout, fout.

Steve Amstrup aait, eh, onderzoekt de beren.
Dr. Steve Amstrup aait, eh, onderzoekt de beren.

‘Maar natuurbeschermers zijn niet gelijk aan kapitalistische lobbyclubs’, wierp de collega tegen. ‘Algemeen belang versus egoïsme. En mijn basisvertrouwen in altruïsten is groter dan egoïsten.’

Was het maar zo simpel. Ook bij conservationisten gaat het vaak gewoon om poen, roem en baantjes. Natuurbeschermers hebben er nu eenmaal direct belang bij om te roepen dat het slecht gaat met de natuur.

De Surinaamse bladsprietkeveronderzoeker gaf intussen een verstandig geluid af. ‘Ik durf er wel van uit te gaan dat de GWPF net zo hard wil roepen dat er niks aan de hand is, als dat Greenpeace wil roepen dat de Noordpool morgen gesmolten is als we nu niets doen.’

En, toen ik hem antwoordde dat er wel meer studies zijn die aangeven dat het best goed gaat met de ijsbeer: ‘Dan zou ik je willen aanraden om naar die volkomen onverdachte bronnen te linken’, kopte bladsprietkeverman in. ‘Dat komt bij gelijke inhoud toch betrouwbaarder over.’

Goed punt, maar Crockford is leesbaarder en completer. Een mooie introductie ijsberenkunde, the untold story. ‘Ian Stirling (bioloog en prominente ijsberenbeschermer) heeft tonnen aan oliegeld aangenomen gedurende zijn loopbaan’, zegt Crockford. ‘En toch vroeg niemand zich af of hij bevooroordeeld was. Zo hoort het ook: een goede wetenschapper laat de bron van zijn contractgeld het resultaat niet beïnvloeden.’

Haar advies: ‘Houd het zakelijk. Als er kritiek is op wat ik schrijf, laat ze hun argumenten geven, zoals ik die van mij heb gegeven.’

full30378760 ZO KIBBELDEN ZE verder, de ijsbeeronderzoekster, de blogger en de bladsprietkeverbioloog, tot de lange, koude poolnacht inzette en de ijsbeertjes kwamen vragen of het wat zachter kon.

Les geleerd: zelfs over zoiets basaals als het aantal ijsbeertjes op de noordpool kunnen voor- en tegenstanders het niet eens worden. Je zou toch zeggen: als we robots op een komeet kunnen zetten, dan moet het tellen van die knotsen van ijsberen toch een koud kunstje zijn?

Het is maar hoe je het bekijkt. Er zijn plekken waar het goed gaat met de beren, en plekken waar het slecht gaat. Methodes waarmee je meer beren vindt, en methodes voor minder.

Je kunt roepen dat er steeds minder noordpoolijs is in de nazomer, of benadrukken dat de ijsberen dan allang met hun dikke witte kont op het land zitten (ze jagen vooral in het voorjaar en begin zomer). En de waarheid? Die ligt, zoals zo vaak, in het midden. (Echt waar).

Dan te bedenken dat mijn blog niet eens ging over de vraag of het goed of slecht gaat met de ijsbeer. Maar noem het woord ‘ijs’ of ‘noordpool’, en overal spitsen de fanaten hun oren: ‘Hee, hoorde ik daar nou iemand klimaat zeggen?’

Advertisements

De avonturen van Bogus de Beer

Hoe is het mogelijk dat een getruukte foto van een ijsbeer op een ijsschots telkens weer opduikt als ‘echt’? Het ongelooflijke verhaal van Bogus de Beer.

Daar was-ie weer, bij een beschouwing over klimaatfabels nog wel. De Ombudsvrouw van de Volkskrant had een verstandig stuk geschreven over hoe de krant dient om te gaan met schijnfeiten op klimaatgebied. Niet wetende dat de fotoredactie er vervolgens per abuis zo’n schijnfeit bij zou zetten: een niet echt bestaande ijsbeer op een ijsschots.

Bogus de Beer in vol ornaat.
Bogus de Beer in vol ornaat.

Inderdaad, een nepijsbeer. Gemaakt door de Duitse bruidsfotograaf Jan Will, zo blijkt na wat zoekwerk. ‘Het is een fotocompositie’, verheldert Will desgevraagd. ‘De ijsschots en de beer stonden op twee aparte foto’s die ik nam in de poolzee. De lucht komt ook van een andere foto. Mijn bedoeling was om een beeld met een stevige boodschap te maken.’

Will zette de beer, in een kritisch commentaar ooit gekscherend ‘Ursus Bogus’ genoemd, in de zomer van 2007 voor het eerst op zijn ijsschots. Een paar maanden later stelde Will de plaat tegen betaling beschikbaar via fotostockbureau iStock.

En toen gebeurde het ongelooflijke. Prompt werd Bogus de Beer door de buitenwereld op de schouders gehesen als icoon van klimaatverandering. Kijk die arme, tot uitsterven gedoemde ijsbeer daar nu eens op zijn smeltende plakje drijfijs staan!

De gevolgen waren enorm. Zo belandde Bogus in een rapport van ontwikkelingsorganisatie World Vision, vond ik hem terug bij een reclame van duurzaam-multinational Sycada Green en dook hij zelfs op in het statige Amerikaanse wetenschapsblad Science.

Bogus in een rapport van World Vision.
Bogus in een rapport van World Vision.

Je zou zeggen: onderhand weet men beter. Zeker nadat Science zijn excuses aanbood, Bogus in de media werd ontmaskerd als nepijsbeer, iStock bij de foto zette dat het hier om een collage gaat, en rechts Amerika niet gehinderd door de feiten brieste: ‘De lunatic left heeft nu een bedrijfstak gewijd aan het maken van nepbewijs van global warming. Van onze gestolen belastingcenten!’

Het veranderde weinig aan Bogus’ populariteit. Ik heb het eens geteld: dit jaar werd hij twee keer zoveel ingezet als in het jaar dat Science over hem struikelde, en zelfs zeven keer meer dan in zijn beginjaren. Bogus is booming. Je vindt hem bij ABC News, in La Repubblica en in Het Laatste Nieuws. Je ziet hem op talloze blogs en websites, verrassend genoeg haast even vaak op klimaatsceptische sites als op webplekken voor milieuactivisten.

En overal wordt hij weer voor echt aangezien. ‘Een ijsbeer is erin geslaagd om op een van de laatste ijsschotsen in de poolzee te komen’, luidt zijn fotobijschrift bij de Richard Sandbrook Trust, een NGO gewijd aan duurzame ontwikkeling. ‘Eenzame ijsbeer op solitaire ijsschots’, luidt de toelichting van nota bene de Universiteit van Otago.

En nu dus de Volkskrant. Al ruim 2900 keer werd de beer bij iStock gedownload. Bogus de Beer is een wereldster.

Meer nog dan voor de opwarming van de aarde is Bogus een metafoor voor de hedendaagse doorgeefmaatschappij. Wat geeft het of iets nep is of echt, als het maar emoties oproept. Als men het maar liket en tagt en tweet, gaat zo’n beer vanzelf de wereld wel over.

Gek eigenlijk. De echte Bogus zou allang door zijn schots zijn gezakt. Of zijn weggezwommen, dat kan natuurlijk ook. Naar een grotere ijsschots, of het vasteland misschien. Want in alle drukte zou je bijna vergeten: zó slecht gaat het nu ook weer niet, met de witte beren van de noordpool.

sycadagreen