Is dat Bikini-atol soms een beetje nep?

Ja, verrek zeg, nou je het zegt. Dat Bikini-atol waarvan de Volkskrant afgelopen zaterdag een grote satellietfoto afdrukte? Het ziet er eigenlijk best nep uit:

jankrant1

Neem die golven. Waar je normaal rond een eiland golfbreking zou verwachten, lijken ze dwars door het eiland heen te lopen. En in de ‘baai’ zien ze er hetzelfde uit als erbuiten, alsof het er kilometers diep is. ‘Gemanipuleerd’, oordeelde emeritus-hoogleraar geologie Jan Smit (VU), die de zaak aankaartte. Iemand moet een filter over het plaatje hebben gelegd, of zoiets.

Achter de schermen gaf dat wat consternatie. De Volkskrant is in elk geval onschuldig: we kochten de foto van fotopersbureau Getty Images, mét de verdachte golfjes er al bij. Dat bureau zegt de foto weer te hebben overgenomen van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. Daar maakte men de opname vorig jaar met een aardobservatiesatelliet uit het zogeheten Copernicus-programma.

We vragen de originele foto op bij ESA, waar ‘mission scientist’ Craig Donlon ons uiterst behulpzaam van materiaal voorziet. En warempel: als je inzoomt, zie je wel degelijk kleine golflijntjes verschijnen. En in de baai lopen ze inderdaad anders dan buiten het eiland:

GOLFPATROON2

Maar die nepgolven dan, die zo goed zichtbaar zijn op de foto? Het is een soort gezichtsbedrog. Een schaduweffect dat je alleen maar van grote afstand ziet. Op deze uitsnede zie je goed dat de ‘grote’ golven anders lopen dan de echte golflijntjes:

TWEEDE GOLFPATROON

Wat we hier zien, zijn ‘wind-rijen’, legt Donlon uit. Door de wind ontstaan er wervelingen in de zee, en komt er organisch materiaal zoals zeewier en schuim boven. Dat gebeurt in regelmatige banden. En omdat die stroken met organische materiaal iets minder zonlicht weerkaatsen, zie je ze vanuit de ruimte als donkere stroken – de ‘gemanipuleerde’ golven van Smit.

En dat ze er zo regelmatig uitzien? Dat is de regelmaat die je vaker ziet in de natuur, legt Donlon uit: net zoals wolken soms geordend zijn in mooie rechte straten, en zandkorrels worden opgeworpen in keurige rijen.

Fascinerend. Zó vol verrassingen zit de natuur dat je zelfs als getraind geoloog nog wel eens denkt: dit bestaat niet, dit móét gewoon wel nep zijn.

931_25_62-lake-water-langmuir

Advertisements

Waarom u deze foto niet mag zien

2eb0fe7f-a540-4d9b-b5b4-a395818d8be6

DE MENSEN SCHROKKEN ervan, en het was natuurlijk ook best een griezelig gezicht. Een ‘verslangde’ muis, een proefmuis die genetisch zo is gemanipuleerd dat hij geen pootjes meer heeft. Brrr, zielig, softenon, als ik de reacties een beetje samenvat. Wat hebben die wetenschappers nou toch weer gedaan?

Het was dan ook niet de bedoeling dat u de foto te zien kreeg. De wetenschappers in kwestie – een Duits-Amerikaanse onderzoeksgroep – wilden hem desgevraagd niet in hoge resolutie beschikbaar stellen. Te onkies, gaven ze per e-mail aan. De mensen mochten eens denken. En de financiering van het onderzoek staken.

Een begrijpelijke angst. In 1997 raakte de biotechnologie ernstig van de leg, nadat er een foto opdook van een muis met een oor op zijn rug. Binnen een mum van tijd was het beeld iconisch geworden voor biotechnologie: getver, ze maken muizen waaruit mensenoren groeien! De foto zou de wetenschap nog jaren achtervolgen. (Het experiment zat trouwens anders.)

vacanti_mouse

Terwijl er toch minstens twee uitstekende redenen zijn om enge muizenfoto’s wél te publiceren. In vol ornaat, in volle glorie. Met gepaste trots.

Ten eerste: we hebben er recht op. Het is immers wél ‘van onze belastingcenten’, dat die wetenschappers daar hun muizen zitten te verbouwen. En bij academische openheid en transparantie hoort dat je ook de ongemakkelijke dingen laat zien. Niet alleen de directeur die een prijs uitreikt.

Belangrijker nog is reden nummer twee: zo’n rare muis roept direct de vraag op waarmee de wetenschap dan wél bezig is. En als iedereen dan toch met open mond zit te staren – een mooi moment om uit te leggen wat er eigenlijk aan de hand is.

Zelf deed ik dat op Twitter:

kniptwit

Zo verging het in 1997 in feite ook de oormuis. Wetenschappers reageerden geschrokken – dit wilden we helemaal niet laten zien! – maar intussen zorgde het diertje óók voor fascinatie. In één klap was duidelijk dat de wetenschap bezig was nieuw gebied te betreden. Of je dat nu leuk vindt of niet.

Als u nog ergens een enge muis heeft rondslingeren: probeer hem niet te verstoppen. Ja, mensen zullen erover vallen, erdoor geëmotioneerd raken, roepen dat u een Dr. Frankenstein bent die per direct door een woedende menigte met fakkels dient te worden verdreven uit uw horrorkasteel.

Maar misschien is dat wel het juiste moment om gewoon eens te vertellen wat u eigenlijk aan het doen bent.

 

 

De avonturen van Bogus de Beer

Hoe is het mogelijk dat een getruukte foto van een ijsbeer op een ijsschots telkens weer opduikt als ‘echt’? Het ongelooflijke verhaal van Bogus de Beer.

Daar was-ie weer, bij een beschouwing over klimaatfabels nog wel. De Ombudsvrouw van de Volkskrant had een verstandig stuk geschreven over hoe de krant dient om te gaan met schijnfeiten op klimaatgebied. Niet wetende dat de fotoredactie er vervolgens per abuis zo’n schijnfeit bij zou zetten: een niet echt bestaande ijsbeer op een ijsschots.

Bogus de Beer in vol ornaat.
Bogus de Beer in vol ornaat.

Inderdaad, een nepijsbeer. Gemaakt door de Duitse bruidsfotograaf Jan Will, zo blijkt na wat zoekwerk. ‘Het is een fotocompositie’, verheldert Will desgevraagd. ‘De ijsschots en de beer stonden op twee aparte foto’s die ik nam in de poolzee. De lucht komt ook van een andere foto. Mijn bedoeling was om een beeld met een stevige boodschap te maken.’

Will zette de beer, in een kritisch commentaar ooit gekscherend ‘Ursus Bogus’ genoemd, in de zomer van 2007 voor het eerst op zijn ijsschots. Een paar maanden later stelde Will de plaat tegen betaling beschikbaar via fotostockbureau iStock.

En toen gebeurde het ongelooflijke. Prompt werd Bogus de Beer door de buitenwereld op de schouders gehesen als icoon van klimaatverandering. Kijk die arme, tot uitsterven gedoemde ijsbeer daar nu eens op zijn smeltende plakje drijfijs staan!

De gevolgen waren enorm. Zo belandde Bogus in een rapport van ontwikkelingsorganisatie World Vision, vond ik hem terug bij een reclame van duurzaam-multinational Sycada Green en dook hij zelfs op in het statige Amerikaanse wetenschapsblad Science.

Bogus in een rapport van World Vision.
Bogus in een rapport van World Vision.

Je zou zeggen: onderhand weet men beter. Zeker nadat Science zijn excuses aanbood, Bogus in de media werd ontmaskerd als nepijsbeer, iStock bij de foto zette dat het hier om een collage gaat, en rechts Amerika niet gehinderd door de feiten brieste: ‘De lunatic left heeft nu een bedrijfstak gewijd aan het maken van nepbewijs van global warming. Van onze gestolen belastingcenten!’

Het veranderde weinig aan Bogus’ populariteit. Ik heb het eens geteld: dit jaar werd hij twee keer zoveel ingezet als in het jaar dat Science over hem struikelde, en zelfs zeven keer meer dan in zijn beginjaren. Bogus is booming. Je vindt hem bij ABC News, in La Repubblica en in Het Laatste Nieuws. Je ziet hem op talloze blogs en websites, verrassend genoeg haast even vaak op klimaatsceptische sites als op webplekken voor milieuactivisten.

En overal wordt hij weer voor echt aangezien. ‘Een ijsbeer is erin geslaagd om op een van de laatste ijsschotsen in de poolzee te komen’, luidt zijn fotobijschrift bij de Richard Sandbrook Trust, een NGO gewijd aan duurzame ontwikkeling. ‘Eenzame ijsbeer op solitaire ijsschots’, luidt de toelichting van nota bene de Universiteit van Otago.

En nu dus de Volkskrant. Al ruim 2900 keer werd de beer bij iStock gedownload. Bogus de Beer is een wereldster.

Meer nog dan voor de opwarming van de aarde is Bogus een metafoor voor de hedendaagse doorgeefmaatschappij. Wat geeft het of iets nep is of echt, als het maar emoties oproept. Als men het maar liket en tagt en tweet, gaat zo’n beer vanzelf de wereld wel over.

Gek eigenlijk. De echte Bogus zou allang door zijn schots zijn gezakt. Of zijn weggezwommen, dat kan natuurlijk ook. Naar een grotere ijsschots, of het vasteland misschien. Want in alle drukte zou je bijna vergeten: zó slecht gaat het nu ook weer niet, met de witte beren van de noordpool.

sycadagreen