Is ‘valse balans’ niet gewoon een trucje om kritiek te smoren?

DAAR WAS HET verwijt weer, in het kabaal rond de omstreden klimaattweet van Thierry Baudet deze keer. ‘Jullie creëren een valse balans!’, klonk het in koor nadat de Volkskrant een brief plaatste waarin wetenschapsjournalist Simon Rozendaal betoogt dat Baudet helemaal zo’n ongelijk nog niet heeft. ‘Schandalig!’

Valse balans, ‘false balance’ voor degenen die het wat deftiger willen laten klinken. Betekent zoiets als: een wetenschappelijk vaststaand feit in twijfel trekken, door er een minderheidsstem tegenover te stellen. Alsof die even belangrijk zouden zijn. Bij voordrachten illustreer ik het altijd met dit plaatje:

Afbeelding1

 

Inderdaad, soms valsbalanceert het uit de hand. Jeroen Pauw moest vorig jaar openlijk excuses aanbieden, nadat hij in een uitzending over vaccins een gewone arts tegenover drie vaccin-ontkennende dwaallichtjes uit het sprookjesbos had gezet. En in een open brief klaagden ruim honderd Nobelprijswinnaars dat journalisten bij berichten over genetisch gemodificeerde gewassen altijd weer de onwetenschappelijke onzin van de anti-gmo-activisten van stal halen dat gengewassen kankerverwekkend zouden zijn.

Jammer alleen dat ‘valse balans’ soms ook wordt gebruikt als trucje om tegenstanders het zwijgen op te leggen. Vooral klimaatactivisten hebben hiervan een handje. Toen ik onlangs in een uitgebreid stand-van-zakenartikel over het klimaat ook de kritische klimaatpublicist Marcel Crok kort aan het woord liet, joelden vanaf de publieke tribune prompt de blauwe twittervogeltjes: false balance, weg ermee!

Dat is natuurlijk inflatie van de valse balans. In een radioreportage op NPO1 over Monsanto’s landbouwgif ‘Roundup’ verzuimde men te vermelden dat er net een grote, onafhankelijke studie is verschenen die aantoont dat het gehate gif bij de mens géén verhoogd kankerrisico geeft. Het zou maar een ‘valse balans’ geven om zo’n ontlastend onderzoek te noemen, was het onthutsende antwoord toen ik een van de journalisten ermee confronteerde.

valsebalans

Zo ontstaat een ideologische dictatuur, een meningenkalifaat waarin alleen de heersende partijlijn mag worden uitgedragen. Het debat over het klimaat wordt verpest, niet alleen door roeptoeters als Thierry Baudet, maar net zo goed door betweters aan het andere uiterste die bij iedere tegenspraak ‘klimaatscepticus!’ beginnen te roepen en daarbij inhoudelijk redelijk goed geïnformeerde critici als Rozendaal, Crok of de Delftse hoogleraar geologie Salomon Kroonenberg het spreekrecht willen benemen. Dat werkt averechts en kan de scepsis juist voeden: welke sinistere klimaatlobby is hier eigenlijk aan het werk?

De zwijgende meerderheid van klimaatwetenschappers, zo is mijn ervaring, benoemt in interviews gewoon de onzekerheden. Daags na de herrie rond Baudet postte de Tilburgse hoogleraar Reyer Gerlagh een uitstekende, genuanceerde uitleg waar Baudet gelijk heeft en waar niet; en bij Jinek zette weerman Peter Kuipers Munneke kalm en helder uiteen dat de polen harder opwarmen. Een verademing tussen de bittere beschietingen over en weer tussen ‘klimaatsceptici’ en ‘klimaatalarmisten’, zoals de kampen elkaar noemen.

Intussen is er in de klimaatkwestie zelf best ruimte voor discussie. Vast staat dat het klimaat opwarmt en dat broeikasgassen van de mens daar de hand in hebben: een uitgangspunt dat ook critici als Rozendaal, Crok en Baudet volledig onderschrijven. Maar een stuk minder duidelijk is hoe snel dat precies gaat en wat de gevolgen zijn – laat staan welke maatregelen we de komende decennia moeten nemen.

13513-200

Natuurlijk zou het absurd zijn om bij ieder bericht over klimaatverandering een ‘ontkenner’ op te trommelen, net zoals het idioot is om bij nieuws over evolutie een creationist te bellen of bij economisch nieuws de waarzegger te raadplegen. Dat gebeurt dan ook niet. Maar valse balans mag nooit ontaarden in een heksenwaag, een instrument om ook ‘gewone’ onwelgevallige standpunten te verketteren: verboden kennis!

Zo lang die andersdenkenden maar integer zijn, een zekere autoriteit hebben zodat ze aansprakelijk zijn op hun mening, en voortbouwen op dezelfde feitenbasis als iedereen: wie wil beweren dat klimaatopwarming een complot is uit China, doet dat maar lekker bij dagblad De Kabouterbode. En, de andere voorwaarde, zo lang maar duidelijk is dat het gaat om een minderheidsstandpunt of persoonlijke mening, géén evenwichtig enerzijds-anderzijds.

trumop

Op dit moment noemt maar 2 procent van de Nederlanders het klimaat spontaan als maatschappelijk probleem, en met domheid of gebrek aan informatie heeft dat niets te maken. Wel met ideologie: er zijn nu eenmaal ook mensen die níét ’s nachts wakker liggen om de koralen bij Australië. Of die erop vertrouwen dat als de nood écht aan de man is, we ons wel een weg uit de crisis MacGyveren. Dat mag. Bij de hoogoplopende discussies over het klimaat gaat het doorgaans niet om wetenschap, maar om de achterliggende ideologieën en wereldbeelden.

Fanatieke klimaatbezorgden moeten toch eens leren dat je mensen niet overtuigt met nóg meer cijfers of nog onheilspellender toekomstbeelden – daarmee bereik je vooral de al bekeerden. Ook omerta’s en banvloeken hebben de kennistoename nooit erg  geholpen. Open discussie daarentegen scherpt het inzicht, dwingt tot nadenken en het opfrissen van oude kennis, en genereert nieuwe ideeën.

Het zou zomaar kunnen dat ongeïnformeerde meelezers niet prompt worden vergiftigd met een of andere boosaardige dwaalleer, zoals de vals-balansroepers schijnen te denken – maar dat ze er wijzer van worden.

 

 

 

scp

Advertisements

13 thoughts on “Is ‘valse balans’ niet gewoon een trucje om kritiek te smoren?

  1. Crok goed geinformeerd? Een uitgangspunt dat ook critici als Rozendaal, Crok en Baudet volledig onderschrijven? Dat is sterk de vraag.

    “Natuurlijk, ik weet dat het [CO2] een broeikasgas is. Maar daarmee staat nog niet per se vast dat het ook tot opwarming leidt.”
    – Marcel Crok in Trouw: https://www.topics.nl/twijfel-zaaien-tegen-de-klimaatgekkies-a4276394trouw/

    Aangaande je opmerking om klimaatsceptici het spreekrecht te ontnemen: “Dat werkt averechts werken en kan de scepsis juist voeden (..)”. Ik zou het eerder omdraaien: door ze een podium te geven versterk je juist de skepsis. Jijzelf bent hier debet aan in je rol als wetenschapsjournalist van een grote landelijke krant.

    “The true threat, however, is the delusion that our opinion of science somehow alters its reality. (…) The window of time to prevent widespread dangerous human interference with the climate system is closing fast. Rejecting this reality puts us all at risk.”
    -Katharine Hayhoe in Wired: http://www.wired.co.uk/article/katherine-hayhoe-climate-change-clean-energy-interview

    Lees vooral dit interview met haar eens om te voelen hoe wetenschappers het zogenaamde “debat” ervaren. Het is pijnlijk voor ons om te zien dat jaren aan noeste arbeid zo makkelijk door de plee getrokken wordt door een handjevol twijfelzaaiers. Vandaar het fenomeen van activistische wetenschappers (in jouw woorden: fanatieke klimaatbezorgden) : zij trachten de wetenschap te verdedigen.

    “(…) welke sinistere klimaatlobby is hier eigenlijk aan het werk?”
    Vreemde framing voor de huidige kennis van zaken op basis van 40 jaar wetenschap. Houd toch eens op met die tendentieuze stemmingmakerij, dit is echt retoriek beneden peil.

    Er zijn verschillende vragen die door elkaar lopen in het “klimaatdebat”:
    1) met welke snelheid warmt de aarde op en zijn mensen hier debet aan?
    2) tot op welke hoogte is dat een probleem?
    3) wat KUNNEN we hier aan doen?
    4) wat MOETEN we hier aan doen, en wie gaat dat betalen?

    Het zou fantastisch zijn als de Volkskrant eens kon beginnen met het uit elkaar trekken van deze vragen, en discussie voeren over vragen 2, 3 en 4. Vraag 1 is echt een gepasseerd station, ook voor de opiniesectie.

    1. Ha Leo, hartelijk dank voor je commentaar!
      Even for the record: *IK* vind niet dat er ‘een sinistere klimaatlobby aan het werk is’. Die vraag (‘welke sinistere klimaatlobby’) zou denk ik bij twijfelende mensen kunnen opkomen als er bepaalde dingen niet meer gezegd mogen worden.
      En – ik zie dat Marcel zelf al heeft geantwoord – ik ken Marcel ook als iemand die zeker niet ontkent dat er zoiets bestaat als AGW. Je kunt het met hem over van alles oneens zijn, maar hij kan wat hij zegt altijd boekstaven met literatuur. (Ja, ja, waar je dan vervolgens weer van alles van kunt vinden, maar dat is een ander verhaal)

  2. De reply hierboven quote een stuk tekst wat op zich al een quote is. De bron van die quote is via Google niet te vinden. Zo werkt het niet natuurlijk. Quote de bron of verwijs naar de bron maar quote niet een tekst waarin de passage zelf ook al een quote is. Logisch toch?

    https://www.google.nl/search?newwindow=1&ei=6F5eWu6OD8bHwALkiYboDA&q=%22Maar+daarmee+staat+nog+niet+per+se+vast+dat+het+ook+tot+opwarming+leidt.%22&oq=%22Maar+daarmee+staat+nog+niet+per+se+vast+dat+het+ook+tot+opwarming+leidt.%22&gs_l=psy-ab.3…9419.14812.0.15246.2.2.0.0.0.0.84.156.2.2.0….0…1c.1.64.psy-ab..0.0.0….0.cNRIoLYhgS4

    1. De bron is dagblad Trouw, die waarschijnlijk Crok rechtstreeks geïnterviewd hebben en de quote op band hebben staan.

  3. Leo
    interessant dat je dit citaat eruit pikt. Ik heb – nota bene in mijn vakantie – tot twee keer toe deze zin aangepast in hun conceptartikel en uitgelegd dat het niet strookt met mijn opvatting. Ik corrigeerde de betreffende alinea tot het volgende:

    Dat CO2 bijdraagt aan de opwarming van de aarde is volgens hem [Crok] zeer waarschijnlijk. ‘Maar het debat gaat over de vraag hoeveel opwarming we zouden kunnen krijgen en of opwarming en meer CO2 in de lucht wel echt een probleem zullen geven. Tenslotte is de vraag hoe je het ‘probleem’ het beste aan kunt pakken. Over al die kwesties bestaat geen consensus.’

    Dat de auteurs (Belia en Thomas) ervoor gekozen hebben om mijn opmerkingen te negeren zegt denk ik meer over hen en over het soort journalistiek dat hier bedreven wordt dan over mij. Er waren meer passages in het artikel waarover gestreden is. Zij hebben inderdaad een geluidsopname van het gesprek van meer dan drie uur! Ikzelf heb die opname niet.
    groet
    Marcel

    1. Marcel, als ik je reactie goed lees dan ontken je niet dat je dit hebt gezegd. Dat is op zich al illustratief want het geeft aan dat je overdrijving niet schuwt om je woorden kracht bij te zetten, zelfs wanneer dit niet consistent is met je eigen overtuigingen. Dat de retoriek in dit geval averechts werkt en je een kwaad daglicht stelt is wat mij betreft een beetje: eigen schuld, dikke bult.

      Een paar andere opmerkingen over het gezegde.

      “Dat CO2 bijdraagt aan de opwarming van de aarde is volgens hem [Crok] zeer waarschijnlijk.”
      Hier zijn we het dan zeer waarschijnlijk over eens 😉 Wat weerhoudt jou ervan te zeggen dat het absoluut zo is?

      “Maar het debat gaat over de vraag hoeveel opwarming we zouden kunnen krijgen en of opwarming en meer CO2 in de lucht wel echt een probleem zullen geven.”
      Door selectief te shoppen in de literatuur kun je dit punt inderdaad maken. Door een andere selectie kun je ook het tegenovergestelde bewijzen. Er is maar één manier om er achter te komen wie er gelijk heeft: het daadwerkelijk uitproberen met een business as usual. Dat lijkt me A) niet heel verstandig omdat het niet 1,2,3 terug te draaien valt en B) ook niet nodig omdat er alternatieven zijn. We zouden business as usual dus zeker niet moeten nastreven en moeten snel van onze fossiele brandstoffen af. Ben je het hier mee eens?

      Dit sluit aan bij mijn vraag 2 hierboven: tot op welke hoogte is opwarming een probleem? Dit is deels een wetenschappelijke vraag onderhevig aan wetenschappelijke onzekerheden (klimaatgevoeligheid; stijgt de zeespiegel nu met 10 of 100 cm in 2100?) maar deels ook een politieke en ethische vraag omdat het gaat over risico’s en verdeling van die risico’s tussen verschillende groepen mensen (arm / rijk, jong / oud, toekomst / heden) en dieren. Er is dus ruimte voor interpretatie, maar om hier een zinvolle discussie over te kunnen voeren moet men wel het hele spectrum risico’s meenemen. Het politieke en publieke debat zou dus veel meer over risico’s, waarschijnlijkheden en afweging van belangen moeten gaan in plaats van individuele wetenschappelijke studies. Die studies zijn belangrijk maar geven ons altijd maar één datapunt op een spectrum. Door consequent te kiezen voor bepaalde datapunten en andere te negeren torpedeer je een zinvol debat.

      “Tenslotte is de vraag hoe je het ‘probleem’ het beste aan kunt pakken. Over al die kwesties bestaat geen consensus”
      Ik betreur je keuze hier door het woord ‘probleem’ tussen haakjes te plaatsen. Hiermee geef je aan dat je stiekem niet overtuigd bent dat er een klimaatprobleem is. Is dat werkelijk zo of gebruik je dit als retorisch middel?

      Hiermee kom je aan bij mijn vragen 3 en 4: wat KUNNEN we en wat MOETEN we doen, en wie gaat dat betalen. Dit zijn politieke keuzes en hier is waar het klimaatdebat m.i. over zou moeten gaan.

  4. Leo, ik denk dat jij zelf nog niet vaak geïnterviewd bent door kranten/bladen. Ik inmiddels wel. Wat journalisten in Nederland doen (in de VS werkt het anders) is citaten maken op basis van een gesprek. De citaten zijn vrijwel nooit letterlijk maar proberen zo goed mogelijk te vangen wat de geïnterviewde wilde zeggen. Daarom bestaat er ook een traditie in de Nederlandse media om citaten vooraf te laten ‘accorderen’. Dat gebeurde in dit geval ook en ik gaf dus tot tweemaal toe aan dat het citaat niet strookte met wat ik wilde zeggen. Wat ik precies gezegd heb in drie uur interview weet ik natuurlijk niet meer. Thomas en Belia kunnen de betreffende passage uittikken en online zetten. Dan kunnen we de volledige context zien waarin dit citaat paste. Ik vraag je nu vriendelijk om je beledigende woorden in te trekken en een normale discussie met mij aan te gaan over de inhoud. Zo niet, dan wens ik je veel succes met alles en gaan we weer andere dingen doen.
    groet, Marcel

    1. Marcel,
      Ik heb Belia gecontacteerd om te vragen om de transcripten van het interview, ben nu wel benieuwd geraakt. Verder betreur ik het dat je je beledigd voelt door mijn woorden maar het was niet bedoeld. Ik zei alleen dat ALS je het niet ontkent — en dan blijkbaar wel gezegd hebt — DAN is het eigen schuld dikke bult.

  5. Even terug naar het onderwerp: false balance. Dan gaat het m.i. niet om één artikel, maar om de balans van de totale berichtgeving over een onderwerp, in dit geval _het_ onderwerp klimaatverandering. Om je tegenstanders in een debat te verwijten dit ten onrechte te noemen is m.i. gewoon een smoes. Of ik kan speculeren dat er meer aan de hand is; het woordgebruik is zo weggelopen uit de populistische retoriek van Fortuin en Baudet. Van “linkse kerk” naar “kimaatkartel”, buitengesloten worden (“ketters”) en ander Calimero-gedrag dat er alleen maar toe dient om de tegenpartij kwaadaardige motieven toe te schrijven (“kimaatactivisten”).

    Die false balnace in de VK is al eerder gesignaleerd door nota bene. de ombudsvrouw van de VK zelf, ergens in juli 2017 herinner ik me. Dat moet derhalve ook nog wel redelijk in het geheugen liggen van eenieder daar, inclusief de hoofdredacteur. De ombudsvrouw vermeldt dat intern ook al is gesignaleerd dat er sprake is van een false balance in de berichtgeving over klimaatverandering. Eén medewerker zou om die reden zijn opgestapt. Kennelijk was er bij de VK eerder een klimaatsceptici-kartel?

    In dat licht is de vraag wel degelijk terecht waarom je Crok een platform geeft (met zijn “historisch gesproken…”-onzin) als je de Climate Update van de Royal Society bespreekt, net als het nu weer de vraag is waarom Lewis om commentaar wordt gevraagd op het recente artikel van Cox in Nature. Dat zijn commentaar ook nog volstrekt ongeloofwaardig is – gegeven de korte tijd na de publicatie kan hij het onmogelijk hebben nagerekend – doet kennelijk niet ter zake.

    En dan kreeg Rozendaal ook nog eens ruim baan…Ik wil je er toch even op wijzen dat Rozendaal vee jaren lang heeft beweerd dat er niets van kopte; volgens hem was er geen opwarning, de klimaatwetenschap had het helemaal is. Zijn argument was simpel. De klimaatwetenschap was een jonge wetenschap en kon het dus mis hebben. Hij wist het beter.

    Ik heb het hem bij zijn afscheid nog op de radio horen zeggen. Dat hij het op alle fronten mis had zou hem nu tot enige nederigheid moeten stemmen, maar nee hoor, zijn argumentatie is vooral dat HIJ het beter weet. Daarbij citeert hij dan vrijwel uitsluitend dezelfde dubieuze blogs als Crok doet; dat hij de literatuur echt kent blijft uiterst onduidelijk.

  6. Rozendaal, Crok en Baudet onderschrijven wel dat het klimaat opwarmt en dat broeikasgassen van de mens daar de hand in hebben. Maar dat is natuurlijk een veel te lage lat om ze mee te beoordelen. Ze doen regelmatig beweringen die volledig buiten de wetenschappelijke marges vallen. En dan ben je in mijn ogen gewoon af. En moet je dus ook niet gevraagd worden om in een artikel over klimaatwetenschap het laatste woord te hebben.

  7. Ik vind het jammer dat er zo gefocust word op opwarming van de aarde in de toekomst, terwijl de problemen hier en nu als paddestoelen uit de grond schieten. Als je het hebt over gebrek aan balans, dan zou ik in eerste plaats het weer denken. Het weer wordt steeds extremer, de thermostaat is kapot. Dat komt omdat het poolijs smelt, het koude water werkte altijd als een soort pomp, die de waterstromen, dus ook weerstomstandigheden bepaalde. Droogtes duren langer, zijn extremer, regen valt langdurig in één keer met bakken uit delucht.

    Een tweede probleem is ontbossing. Op zelfs de schraalste gronden wordt grootschalig bos gekapt, ten bate van voedselvoorziening op korte termijn met zoveel mogelijk winst. Deze grond geeft alleen voedsel met veel kunstmest. De bodem zelf is geworden tot een woestijn. In combinatie met periodes van zware regenval zorgt dit voor nog meer uitspoeling van kostbare vruchtbare bodem.

    Je kan hier lang over praten, dit is maar een kleine notendop. Ik ben blij met dit blog, goed dat er een ander geluid is.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s