Onthoofdingen, goed voor u

Jim Foley, nog intact

De onthoofding van die arme Amerikaanse journalist Jim Foley. Palestijnen met dode peuters in hun armen. Of brrr, die Liberiaan in de ebolawijk West-Point met dat gebroken been.

Huiveringwekkende beelden; horror die je bijblijft. Sterker, zo wijst het onderzoek uit: je kunt er serieus getraumatiseerd door raken. Het is toch wat. Zit je als nietsvermoedende televisiekijker opeens als een ouwe frontsoldaat in een hoekje te bibberen, met een ‘post-traumatisch stress-syndroom’ aan je broek.

Toch: een beetje raar is het ook. Natuurlijk komen nare beelden hard aan – ooit bekeek ik in een onbezonnen moment de onthoofding van Daniel Pearl, en die kan ik nog altijd levendig voor de geest halen – maar om nu te zeggen dat je er een ‘syndroom’ van krijgt waarvan je verandert in een trillend wrak en waarvoor je in therapie moet, dat lijkt me ook weer wat vergezocht.

Maar dat onderzoek dan?

Op het eerste oog ziet dat er inderdaad deugdelijk uit. De twee grote klappers op dit gebied komen van één onderzoeksgroep, onder leiding van de Amerikaanse sociaal-psychologe Roxane Silver. Een paar jaar geleden stelde die vast dat mensen die veel hadden gekeken naar beelden van de terroristische aanslagen op 9/11 daardoor post-traumatische stress-stoornis hadden opgelopen. Vorig jaar december vond ze nog zoiets: ditmaal bleek je PTSS te krijgen door veel te kijken naar de beelden van de aanslagen op de marathon van Boston.

Sociaal-psychologe Silver: trauma door 9/11.
Sociaal-psychologe Silver: PTSS door tv kijken?

 

Innerlijke aap

Snel wegzappen dus, als er iets akeligs op tv is? Welnee. Het verband dat Silver en haar team vond, is niet bepaald sterk: een afkomst als Afro-Amerikaan of Hispanic was raadselachtig genoeg al haast een net zo sterke voorspeller voor stressverschijnselen. Bovendien ging het hier om mensen die, mind you, vier uur of meer per dag naar de nare beelden hadden gekeken.

Hallo, vier uur! Iedere dag opnieuw! En dan niet stiekem tussendoor wegzappen naar Sesamstraat, nee: keiharde narigheid, aan één stuk door. Is het vreemd dat je daarvan stressverschijnselen krijgt?

Er is meer, want stress is nog geen ‘post-traumatisch stresssyndroom’. Sterker nog: volkomen geaccepteerd is dat mensen die naar nare plaatjes kijken, daar een onaangenaam gevoel van krijgen. Ons brein schrikt nu eenmaal van bloederige taferelen. Wegkijken, wegrennen, wil onze innerlijke aap: een volstrekt normale reactie, die daarna gelukkig doorgaans redelijk snel weer wegebt.

Maar Silver doet alsof stress automatisch leidt tot de langdurige, slopende, chronische aandoening PTSS. ‘Aangezien acute stressreacties vooraf kunnen gaan aan langdurige mentale en fysieke gezondheidsklachten’, zoals ze het opschrijft in vakblad PNAS. Tja, als je zo redeneert, waren de penalties tegen Argentinië ook genoeg om PTSS van te krijgen.

In de kleine lettertjes geven de wetenschappers toe: échte post-traumatische stress-stoornis (met herbelevingen en nachtmerries) hadden ze tussen al die duizenden onderzochte televisiekijkers nauwelijks gevonden. Maar dat zat een beetje verstopt in de tabellen.


Oude refrein

Zo kan ik nog wel even doorgaan. Wie gestrest is geraakt door heftig nieuws, is misschien geneigd om meer tv te gaan kijken (ik in elk geval wel). Het is dus helemaal niet zo zeker dat tv-kijken tot stress leidt – het kan ook andersom zijn.

Niettemin haalde Silver intussen de kranten met de uitsmijter, die zonder veel tegenspraak door het journaille werd opgetekend: na de aanslagen in Boston raakten sommige televisiekijkers zelfs nog getraumatiseerder dan mensen die er zelf bij waren! Ja, dank je de koekoek. Het ging hier om mensen die zes uur per dag voor de tv hingen. En onder ‘er zelf bij zijn’ verstonden de onderzoekers ook: toevallig iemand kennen die bij de aanslagen was geweest.

Zo lijkt wat Silver bedoelt te zeggen opeens verdacht veel op het oude, moralistische refrein: tv corrumpeert de geest, de buis maakt meer kapot dan je lief is. Onze tere zieltjes moeten dringend worden beschermd tegen al die nare beelden uit de akelige buitenwereld. Anders knapt er iets, in ons hoofd. Anders slaan we misschien zélf aan het moorden.

Die medaille heeft een andere kant. Ik hoefde Daniel Pearl maar één keer onthoofd te zien worden om voorgoed mijn maag vol te hebben van alle waargebeurde ziekelijke geweldsuitbarstingen op welk beeldscherm dan ook.

Misschien is het wel zinnig om af en toe geconfronteerd te worden met gruwel. Om te beseffen dat afgrijselijke dingen in werkelijkheid echt afgrijselijk zijn.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s